Χριστιανική πρακτική

Η αξία του τίποτε: Μαθήματα από τον κορονοϊό (CODIV-19) για τη σιωπή και την ησυχία

Δημοσιεύθηκε στις: 9 Απριλίου, 2020
128 views
Αξιολόγηση αναγνωστών:
0
(0)
Reading Time: 4 minutes
Διαθέσιμο επίσης στα: English | Русский

Θαύμαζα πάντοτε τους αρχαίους μοναχούς και τις μοναχές, για τους οποίους μιλούν τα κείμενα της ερήμου. Όχι επειδή ανακάλυψαν τρόπους να ξεφύγουν από την υποχρέωση της πληρωμής φόρων. Όχι μόνο επειδή τα λόγια τους προσφέρουν έμπνευση και η προσευχή τους αναγέννηση. Ούτε τόσο επειδή αντιστάθηκαν στη δύναμη της αυτοκρατορίας και άντεξαν τη δοκιμασία του χρόνου. Πρώτα απ’ όλα, επειδή αποτελούν κυρίαρχα σύμβολα ενός διαφορετικού μοντέλου δράσης. Αν και το ιδανικό τους έχει πολλές φορές μυθοποιηθεί ή έχει κατανοηθεί με ρομαντικό τρόπο, ακόμη κι αν έχει γίνει αντικείμενο χειραγώγησης και εκμετάλλευσης από πολλούς εκκλησιαστικούς κύκλους, τουλάχιστον εξακολουθεί να παραμένει μια εικόνα της αξίας της σιωπής. Να κάνουμε, δηλαδή, λιγότερα ή να μην κάνουμε τίποτα. Να είμαστε σιωπηλοί και διακριτικοί. Να προσευχόμαστε αντί να παράγουμε. Με απλά λόγια: Να υπάρχουμε.

Στον αντίποδα, η παγκόσμια πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19) έχει θέσει υπό αίρεση πολλές από τις προτεραιότητες και έχει εκθέσει τις αδυναμίες μας ως κοινωνία· μία εξαιρετικά περίπλοκη κοινότητα, ένα μπέρδεμα πολιτικών, οικονομικών, υγειονομικών, εκπαιδευτικών και θρησκευτικών θεσμών, που επηρεάζουν όλους τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Όλοι αυτοί οι θεσμοί προσπαθούν σήμερα απεγνωσμένα να βρουν απαντήσεις για το πώς να επαναφέρουν τη ζωή εκεί που ήταν και πώς να σώσουν την εικόνα του κόσμου όπως τον ξέραμε ως τώρα. Κανείς δεν χαρακτηρίζεται από ανοσία, ακόμα και οι «ασυμπτωματικοί»· ακόμη και τα πιο ισχυρά έθνη, οι πιο ασφαλείς οικονομίες και οι πιο συνεπείς πιστοί.

Εδώ στην Αμερική, οι ορθόδοξοι ιεράρχες μας επέδειξαν σε μεγάλο βαθμό σοβαρότητα. Έλαβαν υπόψη την επιστημονική έρευνα, τήρησαν τους κανονισμούς του κράτους και έδειξαν κατανόηση για τις ενορίες και τις εκκλησίες τους. Από την πλευρά της, η Συνέλευση των Επισκόπων διαμόρφωσε μία ασυνήθιστη, εξαιρετική αλληλεγγύη, επιδεικνύοντας μια θαυμαστή αίσθηση της ενότητας και του επείγοντος, που εμφανώς απουσιάζει από την εποχή μας όπου κυριαρχεί η διαφωνία και η διαίρεση.

Αλλά τι θα συνέβαινε άραγε εάν οι επίσκοποί μας δεν έλεγαν τίποτε το «θρησκευτικό», αλλά επικεντρώνονταν μονάχα στη διακονία του λαού τους; Τι θα συνέβαινε εάν οι ιερείς μας δεν έκαναν τίποτε το «λειτουργικό», αλλά έδειχναν απλά ότι είναι απόλυτα ενωμένοι με τους ενορίτες τους; Τι θα είχε συμβεί αν δεν έγραφα αυτό το κείμενο; Γιατί άραγε φοβόμαστε, όχι μόνο μήπως δε έχουμε τις σωστές απαντήσεις, αλλά μήπως δεν έχουμε απαντήσεις καθόλου; Γιατί είμαστε άραγε τόσο επίμονοι, επιβάλλοντας στους πιστούς μας να μένουν σπίτι, παρακολουθώντας στην οθόνη τις «ζωντανές» λατρευτικές συνάξεις –ενώ όλοι οι ειδικοί εξηγούν ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη λατρεία– όταν εμείς οι κληρικοί αισθανόμαστε κάπως υποχρεωμένοι από την ιερατική μας ιδιαιτερότητα να τηρούμε το γράμμα του νόμου; Γιατί δαπανούμε τόσο πολλή προσπάθεια και χρόνο προκειμένου να ορίσουμε τον άφθαρτο χαρακτήρα του Σώματος και του Αίματος του Χριστού, αντί να υπερασπιζόμαστε την ασφάλεια και την ευρωστία της Εκκλησίας ως  Σώμα και Αίμα Χριστού; Θα κατέρρεε άραγε ολόκληρη η δομή εάν και οι κληρικοί υποχρεώνονταν να συμμετέχουν στους περιορισμούς, και ο επίσκοπός τους όριζε την τέλεση των ακολουθιών μόνο σε μία ή σε λίγες εκκλησίες;

Γιατί είμαστε άραγε τόσο αλλεργικοί απέναντι στην αξία της σιωπής και της ησυχίας, στη δύναμη της προσευχής και της ακινησίας; Ίσως επειδή πρόκειται για καταστάσεις που μας ξεβολεύουν. Στην πραγματικότητα, οι πατέρες και οι μητέρες της ερήμου αναγνώριζαν ότι η σιωπή και η ακινησία ίσως μοιάζουν με τον θάνατο. Κάθε μέρα, στο πλαίσιο της ατομικής μου άσκησης, περνάω από το κοιμητήριο της γειτονιάς μου. Η μνήμη του θανάτου αποτελεί μία ζωτικής σημασίας τεχνική, μία καθημερινή και απτή υπενθύμιση της ατέλειάς μας. Η πλήρης βίωση της ζωής έρχεται μόνο όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα έσχατα ερωτήματα, δηλαδή την απουσία νοήματος και τον θάνατο. Εάν θέλουμε να βγούμε από τη ζωή ώριμοι και εξευγενισμένοι, θα πρέπει απλά να σκεφτόμαστε τον θάνατο. Δύσκολα μπορεί κανείς να βρει κάποια αίσθηση τελειότητας σε οίκους ευγηρίας και νοσοκομεία γεμάτα με ασθενείς του COVID-19. Όμως, οι περισσότεροι από εμάς επιμένουν να αρνούνται τη σχέση μεταξύ θανάτου και ακινησίας, μπαίνοντας σε έναν ορυμαγδό δραστηριοτήτων –ξέφρενου καταναλωτισμού ή πανικόβλητης αναταραχής– που επιφανειακά τουλάχιστον καθιστούν τον θάνατο είτε απίθανο, είτε αδύνατο, ή τουλάχιστον ελεγχόμενο. Γι’ αυτό εξεπλάγην όταν οι μοναχοί του Αγίου Όρους ανακοίνωσαν ότι θα έκαναν αγρυπνίες λόγω του κορωνοϊού. Δεν ήταν άραγε εκείνο που θα έπρεπε να κάνουν;

Η αρχαία έρημος δίδασκε στους κατοίκους της τι ήταν εκείνο που θα έπρεπε να παρατήσουν και τι εκείνο στο οποίο έπρεπε να δίνουν σημασία· τελικά, το πώς να μετέχουν αντί να ζουν χωριστά. Το «κάθισον εἰς τὸ κελλίον σου» ισοδυναμούσε με την «αυτο-απομόνωση» και την «κοινωνική απομάκρυνση». Ήταν εκεί που μάθαιναν τι είχε σημασία στη γη, αλλά και τι είχε σημασία για τον ουρανό. Εκεί αναγνώριζαν πως ακόμη και οι υποτιθέμενες θρησκευτικές και λατρευτικές προτεραιότητες μπορούσαν να αποτελούν πρόφαση για την αποφυγή της εσωτερικής καλλιέργειας της καρδιάς. Εκεί ανακάλυπταν πως η οικειότητα και η κοινωνία στηρίζονται στη σιωπή και την ησυχία. Εκεί κατανοούσαν και εμπλέκονταν με τους πνευματικούς πειρασμούς τους και τις συγκρούσεις τους· πως έπρεπε να πάψουν να υπερασπίζονται ή να δικαιολογούν τον εαυτό τους, σταματώντας και να κρίνουν ή να κατηγορούν τους άλλους.

Οι άνθρωποι γύρω μας αναρωτιούνται τι είδους Πάσχα μπορούμε να γιορτάσουμε φέτος. Στην έρημο του Σινά, ένας αναχωρητής μίλησε για «μια μικρή ανάσταση πριν από την τελική ανάσταση». Ίσως η μάχη μας με αυτόν τον καινούργιο κορωνοϊό να αντιστοιχεί σε «ένα μικρό θάνατο», προτού πέσει η αυλαία. Η σιωπή και η ησυχία μοιάζουν με τη στιγμή που η σκηνή σε μια ταινία παγώνει και αναρωτιόμαστε: Σε ποιον δώσαμε φαγητό, ποιον ντύσαμε, ποιον επισκεφτήκαμε; Όταν είχα την ευκαιρία, πώς απάντησα, πώς αντέδρασα ή ανταπέδωσα; Η σιωπή και η ησυχία αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία για να λογαριαστούμε με τον εαυτό μας, με τις εξωτερικές υποχρεώσεις και με τους ισχυρούς. Και σε οποιαδήποτε στιγμή της αναμέτρησης, μπορεί άραγε να είναι η μεγαλύτερη στενοχώρια μας ότι δεν καταφέραμε να πάμε στην εκκλησία; Η δύναμη της Ανάστασης δεν είναι ο λόγος μιας λαμπρής νίκης, αλλά η εικόνα του κενού μνήματος. Η σιωπή και η ησυχία αντικατοπτρίζουν την αξία του τίποτε, φανερώνοντας πως τίποτε δεν έχει περισσότερη σημασία από τον τρόπο που παρακολουθούμε και προσεγγίζουμε «τούτους τους ελαχίστους». Είναι οι ικανότητες να αναγνωρίζουμε ότι αυτό που συμβαίνει στον κόσμο (και στον κόσμο των άλλων) έχει σημασία. Και αυτό είναι κάτι.

Print Friendly, PDF & Email

As you’ve reached the conclusion of the article, we have a humble request. The preparation and publication of this article were made possible, in part, by the support of our readers. Even the smallest monthly donation contributes to empowering our editorial team to produce valuable content. Your support is truly significant to us. If you appreciate our work, consider making a donation – every contribution matters. Thank you for being a vital part of our community.

To ιστολόγιο Δημόσια Ορθοδοξία (Public Orthodoxy) επιδιώκει να προωθήσει συζήτηση και συνδιάλεξη, παρέχοντας ένα φόρουμ για διαφορετικές απόψεις σε σχέση με σύγχρονα ζητήματα που αφορούν τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι απόψεις που εκφράζονται σ’ αυτό το άρθρο είναι αποκλειστικά του συγγραφέως και δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις των εκδοτών,των μεταφραστών, ή του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών.

Σχετικά με τον συγγραφέα

Have something on your mind?

Thanks for reading this article! If you feel that you ready to join the discussion, we welcome high-caliber unsolicited submissions. Essays may cover any topic relevant to our credo – Bridging the Ecclesial, the Academic, and the Political. Follow the link below to check our guidlines and submit your essay.

Proceed to submission page

Αξιολογήστε αυτήν τη δημοσίευση

Σας φάνηκε ενδιαφέρον αυτό το άρθρο;

Κάντε κλικ στα αστεράκια για να το αξιολογήσετε!

Average rating 0 / 5. Vote count: 0

Γίνετε ο πρώτος/η που θα αξιολογήσει αυτό το άρθρο.

Μοιραστείτε αυτήν την δημοσίευση

Αποποίηση ευθυνών

Public Orthodoxy seeks to promote conversation by providing a forum for diverse perspectives on contemporary issues related to Orthodox Christianity. The positions expressed in the articles on this website are solely the author’s and do not necessarily represent the views of the editors or the Orthodox Christian Studies Center.

Σχετικά με το έργο

Μια Δημοσίευση του Κέντρου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου
Φόρντχαμ