Λειτουργική ζωή

Όταν οι παραδόσεις χάνονται: Η αλλαγή της ημερομηνίας των Χριστουγέννων και η ουκρανική ταυτότητα

Δημοσιεύθηκε στις: 21 Δεκεμβρίου, 2023
80 views
Αξιολόγηση αναγνωστών:
5
(1)
Reading Time: 6 minutes
Διαθέσιμο επίσης στα: English

Άκουσα για πρώτη φορά την επιβεβαίωση της φήμης καθώς έβγαινα από την εκκλησία. Ο ψάλτης με αποχαιρετούσε και πρόσθεσε μ’ ένα ελαφρύ μειδίαμα ότι η αλλαγή ήταν αναπόφευκτη. Ανέφερε ότι το Ιουλιανό ημερολόγιο είναι βέβαιο ότι θα έμενε πίσω από το Γρηγοριανό, τόσο πολύ ώστε τα Χριστούγεννα σύμφωνα με τα δύο ημερολόγια θα γιορτάζονταν με διαφορά εκατοντάδων ημερών, αντί της σημερινής διαφοράς των δεκατριών ημερών. Ήξερα τότε ότι η φήμη ήταν αληθινή. Ενορίτες και ιερείς κρυφομιλούσαν μεταξύ τους εδώ και χρόνια λέγοντας ότι η Ουκρανική Ελληνοκαθολική Εκκλησία, η μεγαλύτερη sui iuris που χρησιμοποιεί το ανατολικό ορθόδοξο ρυθμό και είναι σε κοινωνία με τη Ρώμη, σύντομα θα μετέβαινε από το Ιουλιανό στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Τα Χριστούγεννα θα εορτάζονταν πλέον στις 25 Δεκεμβρίου και όχι στις 7 Ιανουαρίου, με την παραμονή των Χριστουγέννων αντίστοιχα, στις 24 Δεκεμβρίου και όχι στις 6 Ιανουαρίου.

Όταν ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ εξέδωσε την αντίστοιχη ημερολογιακή μεταρρύθμιση στις 24 Φεβρουαρίου 1582 μ.Χ., πρόσθεσε δέκα ημέρες στο ημερολόγιο που είχε δημιουργηθεί αρχικά από τον Ιούλιο Καίσαρα το 45 π.Χ. περίπου, με σκοπό να το μετατοπίσει πιο κοντά στο ηλιακό έτος.[1] Με την πάροδο των αιώνων, ο υπολογισμός με βάση το λιγότερο ακριβές Ιουλιανό Ημερολόγιο οδήγησε στη σημερινή διαφορά δεκατριών ημερών μεταξύ των δύο. Το Ιουλιανό ημερολόγιο χρειαζόταν διόρθωση, οπότε, όπως μου είπε και ο ψάλτης: γιατί να μην υιοθετήσουμε απλώς το Γρηγοριανό ημερολόγιο τώρα και να τελειώνουμε με αυτό το ζήτημα; Ο σύζυγός μου, απάντησε με ένα εξίσου ελαφρύ χαμόγελο λέγοντάς μου ότι αν περιμέναμε αρκετό χρονικό διάστημα, οι ημερομηνίες των Χριστουγέννων του Ιουλιανού και του Γρηγοριανού ημερολογίου θα συγχρονίζονταν εκ νέου. Απ’ την άλλη πλευρά εγώ δεν συμμεριζόμουν το ευτράπελο του ζητήματος, αλλά αρχικά ένιωθα αμηχανία όταν ανακοινώθηκε η ημερολογιακή αλλαγή τον περασμένο Φεβρουάριο, παρόλο που οι ιεράρχες της Ουκρανικής Ελληνοκαθολικής Εκκλησίας συμφώνησαν –προς το παρόν– να αλλάξουν τις ημερομηνίες μόνο των σταθερών εορτών (δηλαδή εορτών όπως τα Χριστούγεννα και όχι το Πάσχα), αρχής γενομένης από την 1η Σεπτεμβρίου 2023. Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία στον Καναδά ανακοίνωσε, επίσης, ότι αλλάζει την χρονολόγηση των Χριστουγέννων. Συνεπώς, οι Ουκρανοκαναδοί φίλοι μου, καθώς κι η οικογένειά μου κι εγώ θα γιορτάσουμε φέτος τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου για πρώτη φορά στη ζωή μας.  

Ασφαλώς και αποδέχομαι την αλλαγή ως απόλυτα λογική σε πνευματικό επίπεδο. Συμφωνώ ότι η ενότητα με τους υπόλοιπους Χριστιανούς είναι πολύ πιο σημαντική από την ημερολογιακή χρονολόγηση. Οι περισσότεροι Χριστιανοί, άλλωστε, έχουν εδώ και καιρό ενστερνιστεί τις ημερολογιακές μεταρρυθμίσεις του Γρηγορίου ΙΓ΄. Το Γρηγοριανό ημερολόγιο υιοθετήθηκε για πρώτη φορά από τις Δυτικές Ρωμαιοκαθολικές χώρες τον 16ο αιώνα και από προτεσταντικές χώρες, όπως η Βρετανία, τον 18ο αιώνα, ενώ οι περισσότερες χώρες με Ορθόδοξη πλειοψηφία στην Ανατολική Ευρώπη υιοθέτησαν το Γρηγοριανό Ημερολόγιο ως πολιτικό ημερολόγιο στις αρχές του 20ου αιώνα.[2]  

Πόσο ωραία και χριστιανική εκδήλωση ενότητας, καθώς και κοινής διακήρυξης της πίστης στην Σάρκωση του Χριστού αποτελεί όταν επιπλέον κηρύττεται σε διαφορετικές γλώσσες και μουσικές παραδόσεις ανά τον κόσμο στις 25 Δεκεμβρίου, ενώ παράλληλα, πραγματοποιούνται διάφορες εκκλησιαστικές λειτουργίες, εορτάζοντας με ομοφωνία τη Γέννηση του Σωτήρα. Ένας ιερέας της Ουκρανικής Ελληνοκαθολικής Εκκκλησίας μου είπε πριν δύο και πλέον χρόνια το εξής: «Γιατί, λοιπόν εμείς οι Ουκρανοί να γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα άλλη μέρα, λες κι ανήκουμε σε κάποια παράξενη σέχτα;».

Γνωρίζω, επίσης, ότι η ημερομηνία αυτή καθαυτή δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, εφόσον δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς γεννήθηκε ο Χριστός. Η 25η Δεκεμβρίου επιλέχθηκε πιθανώς για συμβολικούς λόγους, σηματοδοτώντας τον θρίαμβο του φωτός επί του σκότους, αντικαθιστώντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, τους αρχαίους ρωμαϊκούς εορτασμούς των Σατουρναλίων και των γενεθλίων του περσικού θεού Μίθρα. Η λατρεία του Μίθρα διαδόθηκε ευρέως σε ολόκληρο τον ρωμαϊκό κόσμο κατά τον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ., ειδικά στις τάξεις του ρωμαϊκού στρατού. Η απόδοση υπερβολικής σημασίας στην ημερομηνία των Χριστουγέννων, όπως μου υπενθύμισε κάποιος άλλος ιερέας, σημαίνει ότι επικεντρωνόμαστε στα εξωτερικά στοιχεία της πίστης και όχι στα ουσιώδη, δηλαδή στην πίστη μας στον Χριστό.

Παρόλα αυτά, συνειδητοποίησα ότι αισθάνομαι θλίψη και νοσταλγία για μια παράδοση αιώνων που έφτασε στο τέλος της κατά τη διάρκεια της ζωής μου. Το ξεχωριστό ημερολόγιο αποτελούσε επί μακρόν μέρος της ταυτότητάς μου ως Ουκρανοκαναδής, και γνωρίζω ότι δεν είμαι η μόνη που νιώθει αυτήν την απώλεια. Οικογένειες μικτών παραδόσεων–Ουκρανικών και μη– το βρίσκουν βολικό να γιορτάζουν δύο φορές τα Χριστούγεννα: ποτέ δεν υπήρξε ανησυχία για το αν θα γιορτάσουν με τους γονείς ή τα πεθερικά κάθε χρόνο, αν θα σερβίρουν ψητό μοσχάρι και πουτίγκα Γιορκσάιρ την παραμονή των Χριστουγέννων, ή τα δώδεκα νηστίσιμα παραδοσιακά πιάτα, συμπεριλαμβανομένων των βαρενίκι,[3] της σούπας μπορς,[4] ή την κουτιά[5], σηματοδοτώντας το τέλος μιας κατανυκτικής περιόδου νηστείας. Μπορούμε επίσης να διαβάσουμε το την Χριστουγεννιάτικη Ιστορία του Ντίκενς και να ακούσουμε την Εορτή των Εννέα Διδαχών και Χριστουγεννιάτικων Ασμάτων του King’s College στο ραδιόφωνο στις 24 Δεκεμβρίου, ενώ στις 6 Ιανουαρίου να εντοπίσουμε το πρώτο αστέρι στον ουρανό για να καταλύσουμε τη νηστεία στην Άγια Νύχτα (Sviat Vechir στα ουκρανικά), λίγο πριν ψάλουμε κατανυκτικά το «Ἡ Παρθένος σήμερον…». Δύο εορτές Χριστουγέννων σήμαιναν ότι δεν υπήρχε ανάγκη για πολιτιστική εναλλαγή παραδόσεων ή συμβιβασμό. Από το 2017, οι Ουκρανοί, όχι μόνο στη διασπορά αλλά και στην Ουκρανία, έχουν τη δυνατότητα να γιορτάζουν δύο Χριστούγεννα, αφού η 25η Δεκεμβρίου ανακηρύχθηκε κρατική αργία μαζί με την 7η Ιανουαρίου.

Μεγαλώνοντας, χαιρόμουν κάθε φορά με τα χριστουγεννιάτικα λαμπιόνια στα δέντρα των πάρκων ή στα σπίτια αναμμένα ακόμα και στις 7 Ιανουαρίου. Περηφανευόμουν στους φίλους μου στο δημοτικό σχολείο για ένα πανάρχαιο ημερολόγιο, το οποίο επινόησε ο ίδιος ο Ιούλιος Καίσαρας. Η αρχαιότητα και η μακρά συνέχεια του Ιουλιανού Ημερολογίου με έκαναν να νιώθω δέος– επειδή για 2000 ολόκληρα χρόνια μετρούμε τον χρόνο μ’ αυτόν τον τρόπο.

Καθώς περνούσαν τα χρόνια, εκτιμούσα επίσης την εστίαση στη Γέννηση του Χριστού που ενέχει ο εορτασμός των Χριστουγέννων στις 7 Ιανουαρίου. Έως τότε, η καταναλωτική σαγήνη με τις ατελείωτες διαφημίσεις, τα γλυκανάλατα τραγούδια για ταράνδους και έλκηθρα, καθώς και οι υποχρεώσεις των γιορτινών πάρτι με όλα τα υπερβολικά κεράσματα φαγητού και ποτού είχαν προ πολλού τελειώσει. Ο εορτασμός των Χριστουγέννων στις 7 Ιανουαρίου επικεντρωνόταν στον Χριστό-βρέφος δίχως άλλους εμπορικούς ή κοινωνικούς περισπασμούς.

Για πολλούς Ουκρανούς που ζουν στη διασπορά, η τήρηση ενός ξεχωριστού ημερολογίου ήταν επίσης μια μορφή διατήρησης της ταυτότητας και του πολιτισμού τους. Αυτό συνέβη με τις ουκρανικές κοινότητες της διασποράς στον Καναδά, στο Ηνωμένο Βασίλειο ή στην Πολωνία, για να αναφέρουμε μερικές χώρες. Η διατήρηση ξεχωριστών εορτών, διαφορετικών ημερών τιμής των αγίων, συνέδραμε στη σύνδεση θρησκείας, γλώσσας και πολιτισμού, κατά τέτοιο τρόπο ούτως ώστε να διατηρηθεί η ξεχωριστή αίσθηση του να είσαι Ουκρανός εν μέσω των πιέσεων αφομοίωσης που αντιμετωπίζουν όλες οι μειονότητες στη διασπορά. Και γνωρίζω, επίσης, βάσει της λογικής, ότι η αλλαγή αυτή είναι αναγκαία και συμβαίνει για λόγους επιβίωσης– της ουκρανικής εκκλησίας, του λαού και του κυρίαρχου έθνους– γι’ αυτό και η Ουκρανική Ελληνοκαθολική Εκκλησία αποφάσισε ότι τώρα είναι η κατάλληλη ώρα  μετάβασης από το Ιουλιανό στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο. Για να επιβιώσουν σήμερα οι Ουκρανοί πρέπει να ξεχωρίσουν με έναν νέο τρόπο.

Καθώς προετοιμάζομαι για τον εορτασμό της 25ης Δεκεμβρίου προσπαθώντας να θυμηθώ ότι η νηστεία του Αγίου Φιλίππου έπρεπε ήδη να έχει ξεκινήσει από τις 15 Δεκεμβρίου και ότι πρέπει να ετοιμάσω τα χριστουγεννιάτικα πιάτα μου νωρίς φέτος, νοιώθω περαιτέρω θλίψη. Λυπάμαι για την εμπόλεμη κατάσταση σε διάφορα μέρη του πλανήτη, για τις άσκοπες και βάναυσες απώλειες ανθρώπων και φέτος, για το γεγονός ότι χάνεται μια παράδοση χρονολόγησης που εκτείνεται χιλιάδες χρόνια στο παρελθόν. Θλίβομαι για την απώλεια της χαράς και της αίσθησης μιας ξεχωριστής ταυτότητας που μας προσέφερε αυτή η παράδοση, τόσο σ’ εμένα όσο και στην οικογένεια μου, καθώς και στην ευρύτερη ουκρανική κοινότητα. Πρόκειται για ένα ακόμη στοιχείο που μας αφαίρεσε ο Πούτιν.  Από αυτήν την άποψη η Nadiyka Gerbich και ο Yaroslav Hrytsak στο πρόσφατο βιβλίο τους Ukrainian Christmas παρέχουν έναν βαθύ προβληματισμό γι’ αυτόν τον συνεχιζόμενο πόλεμο: «Αυτός ο πόλεμος έχει περιγραφεί με διάφορους τρόπους, αλλά η παρακάτω διατύπωση προσφέρει μια σαφή εικόνα της τωρινής κατάστασης: Η χώρα όπου τα Χριστούγεννα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες γιορτές του έτους και γιορτάζονται δύο φορές το χρόνο, δέχθηκε επίθεση από τη χώρα όπου τα Χριστούγεννα έχουν χάσει κάθε νόημα.»[6]

Η Talia Zajac είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Θρησκευτικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Niagara στο Οντάριο του Καναδά. Τα διδακτικά και ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την εκκλησιαστική ιστορία (ιδίως τις σχέσεις Ρωμαιοκαθολικών και Ανατολικής Ορθοδοξίας), τη θεολογική και νομική ιστορία του γάμου, τις διαπολιτισμικές ανταλλαγές (ιδίως μεταξύ Δυτικής Ευρώπης, Ανατολικής Ευρώπης και Βυζαντίου), καθώς και τους ρόλους των βασιλισσών, των γυναικών ηγεμόνων και των γυναικών στη μεσαιωνική κοινωνία.


[1] C. R. Cheney, ed., A Handbook of Dates for Students of British History: New Edition, revised by Michael Jones, Royal Historical Society Guides and Handbooks 4 (Cambridge: Cambridge University Press, 2004), 17-18.

[2] Για ένα συγκριτικό διάγραμμα των ημερομηνιών κατά τις οποίες οι επιμέρους χώρες υιοθέτησαν το Ιουλιανό Ημερολόγιο βλ Cheney, επιμ., A Handbook of Dates [Εγχειρίδιο Ημερομηνιών], πίνακας 12, 236-241 (Η Ουκρανία δεν περιλαμβάνεται).

[3] Τα βαρένικι (вареники) αποτελούν ουκρανικό φαγητό εφάμιλλου σε δημοτικότητα της σούπας μπορς. Φτιάχνονται από φρέσκια ζύμη και ποικιλία γέμισης, όπως κρέας, πατάτες, μανιτάρια, λαχανικά, φρούτα, τυρί και πολλά άλλα. Η γέμισή τους μπορεί να είναι αλμυρή ή γλυκιά, άπαχη ή λιπαρή.

[4] Το Μπορς (борщ) είναι μια ζεστή σούπα με παντζάρια που ικανοποιεί τόσο τους κρεατοφάγους όσο και τους χορτοφάγους. Σερβίρεται σε διάφορες αποχρώσεις του κόκκινου ανάλογα με το είδος παντζαριού. Αρωματισμένο με κρέμα γάλακτος ή κλασικό γιαούρτι, το μπορς σερβίρεται συνήθως με σκορδόψωμο.

[5] Η κουτιά (кутя́) είναι παραδοσιακό, τελετουργικό, ουκρανικό φαγητό, το οποίο παρασκευάζεται από σπόρους σιταριού (και άλλων δημητριακών), όπου προθέτονται το μέλι, καρύδια, σπόρους παπαρούνας και αποξηραμένα φρούτα που έχουν πρώτα γίνει κομπόστα.

[6] Nadiyka Gerbich and Yaroslav Hrytsak, A Ukrainian Christmas [Ουκρανικά Χριστούγεννα], μτφρ. Marta Gosovska and Anastasiya Fehér (London: Sphere, 2022), 9.

Print Friendly, PDF & Email

As you’ve reached the conclusion of the article, we have a humble request. The preparation and publication of this article were made possible, in part, by the support of our readers. Even the smallest monthly donation contributes to empowering our editorial team to produce valuable content. Your support is truly significant to us. If you appreciate our work, consider making a donation – every contribution matters. Thank you for being a vital part of our community.

To ιστολόγιο Δημόσια Ορθοδοξία (Public Orthodoxy) επιδιώκει να προωθήσει συζήτηση και συνδιάλεξη, παρέχοντας ένα φόρουμ για διαφορετικές απόψεις σε σχέση με σύγχρονα ζητήματα που αφορούν τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι απόψεις που εκφράζονται σ’ αυτό το άρθρο είναι αποκλειστικά του συγγραφέως και δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις των εκδοτών,των μεταφραστών, ή του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών.

Σχετικά με τον συγγραφέα

  • Talia Zajac

    Talia Zajac

    Επίκουρος Καθηγήτρια Θρησκευτικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Niagara

    Η Talia Zajac είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Θρησκευτικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Niagara στο Οντάριο του Καναδά. Τα διδακτικά και ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την εκκλησιαστική ιστορία (ιδίως τις σχέσεις Ρωμαιοκαθολικών και Ανατολικής Ορθοδοξίας), τη θεολογική και νομική ιστορία του γάμου,...

    Διαβάστε το πλήρες βιογραφικό του συγγραφέα και δείτε τα υπόλοιπα άρθρα του.

Have something on your mind?

Thanks for reading this article! If you feel that you ready to join the discussion, we welcome high-caliber unsolicited submissions. Essays may cover any topic relevant to our credo – Bridging the Ecclesial, the Academic, and the Political. Follow the link below to check our guidlines and submit your essay.

Proceed to submission page

Αξιολογήστε αυτήν τη δημοσίευση

Σας φάνηκε ενδιαφέρον αυτό το άρθρο;

Κάντε κλικ στα αστεράκια για να το αξιολογήσετε!

Average rating 5 / 5. Vote count: 1

Γίνετε ο πρώτος/η που θα αξιολογήσει αυτό το άρθρο.

Μοιραστείτε αυτήν την δημοσίευση

Αποποίηση ευθυνών

Public Orthodoxy seeks to promote conversation by providing a forum for diverse perspectives on contemporary issues related to Orthodox Christianity. The positions expressed in the articles on this website are solely the author’s and do not necessarily represent the views of the editors or the Orthodox Christian Studies Center.

Σχετικά με το έργο

Μια Δημοσίευση του Κέντρου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου
Φόρντχαμ