Βιβλικές Μελέτες, Χριστιανική πρακτική

Η έκκληση του Παύλου για ισότητα στην συνεισφορά προς όφελος των φτωχών

Δημοσιεύθηκε στις: 28 Φεβρουαρίου, 2024
25 views
Αξιολόγηση αναγνωστών:
1
(1)
Reading Time: 5 minutes
Διαθέσιμο επίσης στα: English | Русский
 iStock.com/wirestock

Πόσοι άνθρωποι και βασικά πόσοι χριστιανοί γνωρίζουν ότι ο Παύλος θεωρούσε την ισότητα ως βάση και στόχο των σχέσεων μεταξύ των πιστών, καθώς και μεταξύ εκείνων που ζουν εν αφθονία και όσων υποφέρουν από τη φτώχεια;  Δεν είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι επί δύο χιλιάδες χρόνια, και με ελάχιστες εξαιρέσεις, ο λόγος του Παύλου για την ισότητα, τρόπον τινά, αποσιωπήθηκε;

«Σκοπός βέβαια [της εισφοράς] δεν είναι να στερηθείτε εσείς για να ανακουφίσετε τους άλλους, αλλά να υπάρχει σε όλους ισότητα. Στην παρούσα περίπτωση, το δικό σας περίσσευμα θα προστεθεί στο υστέρημα εκείνων, ώστε μια άλλη φορά το δικό τους περίσσευμα να προστεθεί στο δικό σας υστέρημα και να υπάρξει έτσι ισότητα. Όπως λέει η Γραφή, αυτός που μάζευε πολύ δεν είχε περίσσευμα, κι αυτός που μάζευε λίγο δεν είχε υστέρημα.» (Β΄ Προς Κορινθίους 8:13-15). 

Ο λόγος που αποσιωπήθηκε η έκκλησή του Παύλου για ισότητα οφείλεται στην επικρατούσα άποψη ότι ο ίδιος είναι υπέρμαχος μιας επιβεβλημένης εκ Θεού ιεραρχίας. Παρόλο που οι πρώτες, αμυδρές αναφορές, της έκκλησής του επισημαίνονται σήμερα στα έργα ορισμένων φιλοσόφων και θεολόγων, αυτό συμβαίνει διότι οι εν λόγω στοχαστές γνωρίζουν καλά τον κίνδυνο που ελλοχεύει στην εποχή μας. Πρόκειται για τη δομική ανισότητα, ανάλογη με αυτή που χαρακτήριζε κάποτε τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η οποία μπορεί να συντρίψει την ανθρωπότητα.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007-2008, οι οικονομολόγοι έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου, ανακοινώνοντας ότι η ανισότητα έχει πλέον φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, τα οποία δεν είχαν παρατηρηθεί από την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης. Το 1% του πλανήτη κατέχει το 50% του παγκόσμιου πλούτου (Έκθεση της Oxfam, 210, 2016). Πράγματι, οι 26 πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο κατέχουν πλέον τόσα όσο το 50% του πληθυσμού της γης (The Guardian, 20 Ιανουαρίου 2019). Επιπροσθέτως, οι οικονομολόγοι προβλέπουν οδυνηρές συνέπειες λόγω της αυξανόμενης ανισότητας. Σύμφωνα με τον Τομά Πικετί: «οι ισχυρές δυνάμεις απόκλισης δυνητικά απειλούν τις δημοκρατικές μας κοινωνίες και τις αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης που τις θεμελιώνουν» (Το Κεφάλαιο τον 21ο Αιώνα, 725).  Ο Τζόζεφ Στίγκλιτς, επίσης, προειδοποιεί ότι το τίμημα της ανισότητάς δεν είναι μόνο μια επαπειλούμενη δημοκρατία, αλλά και η υπονόμευση μιας θεμελιώδους ηθικής αξίας– της αίσθησης του δικαίου, καθώς και της εφαρμογής του χρυσού κανόνα (The Price of Inequality, xvii). Ορισμένοι φιλόσοφοι (όπως οι Alain Badiou και Jacques Rancière) επισημαίνουν την έννοια της ισότητας ως τη μοναδική δυνατότητα αμφισβήτησης της εξουσίας των ολιγαρχών, καθώς και ως διέξοδο από την διεφθαρμένη και παραπαίουσα παγκόσμια τάξη. Ωστόσο, οι φιλόσοφοι είναι ρεαλιστές όσον αφορά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάθε απόπειρα για συγκρότηση μιας πιο ισότιμης κοινωνίας: οποιαδήποτε προοδευτική αναδιανομή των πόρων απαιτεί ένα επίπεδο διεθνούς συνεργασίας ανέφικτο για τα έθνη-κράτη. Επιπλέον, η ταξική δομή οδηγεί στην συστηματική εκκένωση των τόπων όπου οι άνθρωποι έχουν ευκαιρία να συναντηθούν και επομένως παρεμποδίζεται η μεταξύ τους αλληλεπίδραση.

Αυτό που λείπει από το παρόν πολιτικό τοπίο, και που προκαλεί τόσο την ανησυχία των φιλοσόφων όσο και τις περιορισμένες προσδοκίες των οικονομολόγων, ουσιαστικά υφίσταται, έστω και ανεπαίσθητα, στις κοινότητες που αποτελούν την νεότερη κληρονομιά  του Αποστόλου Παύλου. Πρόκειται για τόπους όπου οι άνθρωποι συναντιούνται ανεξάρτητα από φραγμούς τάξης, φυλής, φύλου ή οργάνωσης και έχουν αποδειχθεί ιστορικά ανθεκτικοί. Παρά τη μείωση του αριθμού τους στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική οι χριστιανοί παραμένουν η μεγαλύτερη θρησκευτική ομάδα στον κόσμο, αποτελώντας το ένα τρίτο του πληθυσμού της γης. Ορισμένες από αυτές τις κοινότητες διατηρούν μακροχρόνιες αδελφικές σχέσεις που υπερβαίνουν τα πολιτισμικά σύνορα. Μπορούμε να ελπίζουμε άραγε ότι οι εν λόγω κοινότητες, διασκορπισμένες στην υφήλιο, θα καταστούν φάροι ανάδειξης της ισότητας στις σκοτεινές εποχές που ζούμε;

Ένα κρίσιμο βήμα προς αυτή τη δυνατότητα είναι η επαναφορά της ιδέας του Παύλου για την ισότητα ως βάση και στόχο της χριστιανικής ύπαρξης. Στο βιβλίο μου That There May Be Equality: Paul’s Appeal for Partnership in the Collection (Lanham:  Fortress Academic, 2023) [Για να υπάρξει Ισότητα: Η Έκκληση του Παύλου για Συλλογική Συνεισφορά], ξεκινώ εντοπίζοντας τα κύρια ερμηνευτικά εμπόδια αναφορικά με την κατανόηση της Παύλειας ιδέας.  Το πρώτο εκ των οποίων είναι η αμφίσημη μετάφραση της «ισότητας» στα αγγλικά ως «δίκαιη ισορροπία». Έπειτα αποδεικνύω ότι η εν λόγω μετάφραση δεν μπορεί να υποστηριχθεί λεξιλογικά: οπουδήποτε εντοπίζεται η λέξη ἰσότης από μόνη της στα αρχαία ελληνικά έχει τη σημασία της ισότητας και κυρίως της πολιτικής ισότητας, σύμφωνα με την πολιτική παράδοση κατά την οποία η ισότητα μαζί με την ελευθερία αποτελούν τις θεμελιώδεις αρχές της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας. Δεύτερον, αντικρούω την άποψη πολλών ερευνητών πως η ισότητα δεν αποτελούσε κρίσιμη έννοια για την κατανόηση των σχέσεων μεταξύ των χριστιανών στον Παύλο, επειδή απαντάται μόνο στο 8ο κεφάλαιο της Β΄Προς Κορινθίους από τις αυθεντικές Παύλειες επιστολές. Ανιχνεύω την εξέλιξη του ενδιαφέροντος του Παύλου για τους φτωχούς από την πρώτη μνεία περί εισφοράς στις προτροπές της Α΄ Κορινθίους 16:1-3 έως την τελική αναφορά περί εράνου στην Προς Ρωμαίους 15:25-27. Αποφασιστική στιγμή στην εξέλιξη της σκέψης του αποτελεί η αναφορά του στην ταπεινωτική συμπεριφορά έναντι των «μη εχόντων» στην Κόρινθο κατά τη διάρκεια της σύναξης των χριστιανών στο Κυριακό δείπνο (Α΄ Κορινθίους 11:17-34). Τέλος, προσπαθώ να υπερβώ την τάση των ερευνητών να ερμηνεύουν την έκκληση του Παύλου για ισότητα ως ένα επιχείρημα που σχετίζεται μόνο με την εκκλησία της Κορίνθου, τοποθετώντας την στο πλαίσιο του διευρυμένου χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών στην πρώιμη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία· ένα γεγονός που έχει επαρκώς τεκμηριωθεί από τους ιστορικούς της ρωμαϊκής οικονομίας.

Στο πλαίσιο της αυξανόμενης ανισότητας,  εξετάζω τη θέση του Παύλου αναφορικά με την αναβίωση του λόγου περί ισότητας τον 1ο αιώνα μ.Χ., όπως φανερώνεται στα έργα διαφόρων στοχαστών (Φίλων, Πλούταρχος, Αρχύτας κ.α.). Η πιο χαρακτηριστική πτυχή της Παύλειας επιχειρηματολογίας στο 8ο κεφάλαιο της Β΄ Προς Κορινθίους είναι η επέκταση του ιδεώδους της ισότητας στον οικονομικό τομέα. Η συναίνεση των ιστορικών της αρχαιότητας έγκειται στην ανάδειξη της πολιτικής της φύσης, η οποία παρέμεινε ανεφάρμοστη στο κοινωνικό και οικονομικό πεδίο του ρωμαϊκού κόσμου.  Πράγματι, δεν υφίσταται καμία προηγούμενη απόπειρα στον ελληνορωμαϊκό κόσμο για την εφαρμογή ισότιμων σχέσεων μεταξύ ατόμων διαφορετικών κοινωνικών τάξεων, εκτός από αυτήν του Παύλου.

Πόσο μακριά ήθελε να φτάσει ο Παύλος όσον αφορά την επέκταση της αρχής της ισότητας στις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των χριστιανών; Ήταν σκοπός του η εξίσωση των περιουσιών στις χριστιανικές κοινότητες μέσω των επαναλαμβανόμενων αμοιβαίων εισφορών; Μετά από μια προσεκτική ανάγνωση του 8ου κεφαλαίου της Β΄ Προς Κορινθίους ο Παύλος αναδεικνύεται πιο ριζοσπαστικός θεωρητικός της ισότητας απ’ ότι οι μετριοπαθείς υπερασπιστές της ολιγαρχίας, όπως ο Φίλων και ο Πλούταρχος ή οι μετριοπαθείς δημοκράτες, όπως ο Αρχύτας. Αφενός μεν η αναγνώριση της ισότητας όλων των πιστών εκ μέρους του Παύλου τον διακρίνει από την ολιγαρχική παραδοχή της διαφορετικής αξίας κάθε ατόμου, αφετέρου δε η προτροπή του Παύλου για ισότητα ως στόχο της εισφοράς για τους φτωχούς διαταράσσει την δημοκρατική επιδίωξη για ισότητα ως ελάχιστο δυνατό όρο. Επιπλέον, το κρισιμότερο σημείο είναι ότι η διττή χρήση της έννοιας «ισότητα» εκ μέρους του Παύλου–πρώτα ως βάση και εν συνεχεία ως στόχο– θέτει διαρκώς υπό αμφισβήτηση την ιεραρχική δομή της κοινωνίας.  Επομένως, σύμφωνα με τον Παύλο, η ισότητα ως βάση προωθεί διαρκώς την ισότητα ως στόχο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Παύλος προκαλεί τους αναγνώστες του να πραγματώσουν την προϋπόθεση της ισότητας όλων των χριστιανών μέσω της εθελοντικής ανακατανομής των πόρων. Καταλήγοντας σ’ αυτό το συμπέρασμα, ακολουθώ τη σκέψη του Έλληνα ερευνητή της Καινής Διαθήκης, Πέτρου Βασιλειάδη, ο οποίος επισήμανε πριν από 32 χρόνια το εξής: :  «Σύμφωνα με το επιχείρημα του Παύλου στο 8ο κεφάλαιο της Β΄ Προς Κορινθίους, η συνέπεια της εισφοράς ήταν η προώθηση του κοινωνικού ιδεώδους της ισότιμης κατανομής, καθώς και της διαρκούς ανακατανομής των υλικών αγαθών.» (Δελτίο Βιβλικών Μελετών 11 (1992): 48-48, 44.).

Print Friendly, PDF & Email

As you’ve reached the conclusion of the article, we have a humble request. The preparation and publication of this article were made possible, in part, by the support of our readers. Even the smallest monthly donation contributes to empowering our editorial team to produce valuable content. Your support is truly significant to us. If you appreciate our work, consider making a donation – every contribution matters. Thank you for being a vital part of our community.

To ιστολόγιο Δημόσια Ορθοδοξία (Public Orthodoxy) επιδιώκει να προωθήσει συζήτηση και συνδιάλεξη, παρέχοντας ένα φόρουμ για διαφορετικές απόψεις σε σχέση με σύγχρονα ζητήματα που αφορούν τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι απόψεις που εκφράζονται σ’ αυτό το άρθρο είναι αποκλειστικά του συγγραφέως και δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις των εκδοτών,των μεταφραστών, ή του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών.

Σχετικά με τον συγγραφέα

Have something on your mind?

Thanks for reading this article! If you feel that you ready to join the discussion, we welcome high-caliber unsolicited submissions. Essays may cover any topic relevant to our credo – Bridging the Ecclesial, the Academic, and the Political. Follow the link below to check our guidlines and submit your essay.

Proceed to submission page

Αξιολογήστε αυτήν τη δημοσίευση

Σας φάνηκε ενδιαφέρον αυτό το άρθρο;

Κάντε κλικ στα αστεράκια για να το αξιολογήσετε!

Average rating 1 / 5. Vote count: 1

Γίνετε ο πρώτος/η που θα αξιολογήσει αυτό το άρθρο.

Μοιραστείτε αυτήν την δημοσίευση

Αποποίηση ευθυνών

Public Orthodoxy seeks to promote conversation by providing a forum for diverse perspectives on contemporary issues related to Orthodox Christianity. The positions expressed in the articles on this website are solely the author’s and do not necessarily represent the views of the editors or the Orthodox Christian Studies Center.

Σχετικά με το έργο

Μια Δημοσίευση του Κέντρου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου
Φόρντχαμ