Θεολογία

Απελευθερώνοντας τον Νέο Μεσαίωνα του Μπερντιάεφ από τον Ντουγκινισμό

Δημοσιεύθηκε στις: 29 Μαΐου, 2024
45 views
Αξιολόγηση αναγνωστών:
0
(0)
Reading Time: 5 minutes
Διαθέσιμο επίσης στα: English | Русский
iStock.com/CYCV

Σ’ ένα σύντομο άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, ο αμφιλεγόμενος Ρώσος στοχαστής Αλεξάντερ Ντούγκιν γιορτάζει το 2024 ως Ρωσικό «Έτος της Οικογένειας» αναφερόμενος στην ιδέα του Νέου Μεσαίωνα με τρόπο που σαφώς εξυπηρετεί τα μέτρα για την αύξηση της γεννητικότητας, υπογραμμίζοντας παράλληλα την κεντρική αξία της οικογένειας για τη ρωσική κοινωνία. Ουσιαστικά, φαίνεται ότι η αντίληψή του για τον Νέο Μεσαίωνα δεν αποτελεί παρά ένα νέο σχέδιο κοινωνικής μηχανικής, το οποίο σχετίζεται με το κρατικό πρόγραμμα αύξησης των γεννήσεων. Η εν λόγω αντίληψη είναι ιδιότυπη για τον Ντούγκιν, καθώς αποτελεί κομβικό σημείο σε πολλά ρεύματα ης νεώτερης χριστιανικής και μη-χριστιανικής σκέψης και ακτιβισμού. Με τον Ντούγκιν, ωστόσο, προσλαμβάνει ένα σαφώς ιδιαίτερο χαρακτήρα, διότι παραπέμπει στον Ρώσο υπαρξιστή φιλόσοφο Νικόλαο Μπερντιάεφ. Ο Ντούγκιν καταλήγει υποστηρίζοντας ότι «οι περισσότερο γνωρίζουν πως ο Μπερντιάεφ μίλησε για τον ‘Νέο Μεσαίωνα’. Λίγοι, ωστόσο, καταλαβαίνουν πόσο υπέροχο είναι αυτό».[1] Δε είναι σαφές αν ο Ντούγκιν εννοεί με την εν λόγω δήλωση ότι βασίζεται στις ιδέες του Μπερντιάεφ ή ότι θέλει απλώς να υπενθυμίσει στους αναγνώστες του την ύπαρξη μιας τέτοιας ιδέας. Αλλά το να τονίζει το πόσο υπέροχη είναι αυτή η ιδέα που μόνο λίγοι εκτιμούν αποδεικνύει πως ο Ντούγκιν θεωρεί το όραμά και τις μελλοντικές του ελπίδες ως μια νόμιμη παρουσίαση της αντίληψης του Νέου Μεσαίωνα του Μπερντιάεφ 100 χρόνια μετά από την έκδοση του βιβλίου. 

Ομολογουμένως, η ιδέα αυτή καθαυτή της επιστροφής στην ύπαιθρο δεν είναι εξ ορισμού κακή. Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να είναι κανείς ιδιαίτερα εξοικειωμένος με τη φιλοσοφία του Μπερντιάεφ για να καταλάβει ότι το εθνικό όραμα του Ντούγκιν απέχει πολύ από εκείνο του φιλοσόφου. Ο Ντούγκιν σκοπεύει στην «ενίσχυση της κρατικής ιδεολογίας» και την «επιστροφή στη γη», όπου οι οικογένειες θα ασχολούνται με την αγροτική ζωή, καθώς και με εργασίες που εκτελούνται πλησίον της κατοικίας τους στα πλαίσια ενός κρατικά σχεδιασμένου προγράμματος μετεγκατάστασης ανθρώπων για τη συντήρηση των βιομηχανικών συγκροτημάτων σ’ όλη τη χώρα. Ένα εύλογο ερώτημα είναι η σχέση μεταξύ της «κρατικής ιδεολογίας» και της «επιστροφής στη γη». Για τον Ντούγκιν, η επανασύνδεση με τις ρίζες «συνεπάγεται την έναρξη μιας ευρείας μετεγκατάστασης από τις μεγαλουπόλεις προς τις αγροτικές περιοχές και την εφαρμογή ενός κυβερνητικού προγράμματος για την αναδιάρθρωση της διαβίωσης σε χωριά, προάστια και μικρούς οικισμούς». Αυτό θυμίζει αρκετά τα γκουλάγκ, έτσι δεν είναι; Ουσιαστικά φαίνεται να αποτελεί μια εκσυγχρονισμένη εκδοχή του διαβόητου προγράμματος, όπου ομάδες και μεμονωμένα άτομα δεν διαθέτουν ουσιαστικά καμία αυτοδιάθεση και ίσως μάλιστα να κακοποιηθούν βάναυσα αν το κράτος ανακαλύψει ότι δεν ακολουθούν την «κρατική ιδεολογία» ή δεν ενδιαφέρονται για τις «υπέροχες» μετεγκαταστάσεις! 

Το εν λόγω όραμα του μελλοντικού Νέου Μεσαίωνα δεν έχει καμία σχέση με την σκέψη του Μπερντιάεφ. Οι αποκλίσεις είναι πολλές, διότι η άποψη του Μπερντιάεφ για την οικογένεια, κατ’ αρχάς, είναι αρκετά επιφυλακτική, πόσο μάλλον οι απόψεις του για την κοινωνία, το έθνος, το κράτος και κατά συνέπεια για κάθε είδους «κρατική ιδεολογία». Για παράδειγμα, ο ίδιος υποστήριζε ότι οι συλλογικές αρχές του κόσμου, όπως τα έθνη, τα κράτη, ακόμη και οι οικογένειες, στερούνται αυθύπαρκτης ουσίας και ότι δεν διαθέτουν πραγματική υπόσταση. Επομένως, η πραγματικότητά τους είναι «δευτερεύουσα» και η ύπαρξή τους εξαρτάται από τους ανθρώπους που τους προσδίδουν υπόσταση κατά μεταφορικό τρόπο.[2]  Φτάνει μέχρι στο σημείο να αποδώσει ύπαρξη προσωπικότητας σε σκύλους και γάτες και όχι σε κοινωνίες, έθνη, κράτη κ.ο.κ.[3] Επιπλέον, ο Μπερντιάεφ φαίνεται να είναι πολύ επιφυλακτικός αναφορικά με την έννοια του έθνους ή του λαού (narod)– ενός όρου πολύ αγαπητού στον Ντούγκιν και κεντρικής σημασίας για τη φιλοσοφία του– καθώς απορρίπτει εντελώς αυτό που αποκαλεί θεοποιημένο λαό ή θεοποιημένο έθνος (bozhestvonarod), θεωρώντας το ως μια μορφή δουλείας και ύπνωσης, που προκύπτει από τη λανθασμένη ιδέα της ανώτατης κυριαρχίας (suverenitet), ενώ φτάνει στο σημείο να υποστηρίζει ότι η «έννοια του κυρίαρχου κράτους αποτελεί ύπνωση».[4]  Ασφαλώς, όλα τα παραπάνω δεν έχουν καμία σχέση με τις ιδέες του Ντούγκιν. Ούτε το 9ο κεφάλαιο του βιβλίου του Μπερντιάεφ Το νόημα της δημιουργικής πράξης μπορεί να υπηρετήσει την εκδοχή του Ντούγκιν για τον Νέο Μεσαίωνα, στο οποίο ισχυρίζεται με έναν ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο τρόπο πως η γνήσια «χριστιανική» οικογένεια, η οποία αποτελεί «φυλετικό θεσμό», τον οποίο η Καινή Διαθήκη υπερβαίνει, είναι εξίσου ανέφικτη όσο και ένα «χριστιανικό» κράτος. Εκτός από αυτό αναφέρει ότι η διδασκαλία του Θεοφάνη του Έγκλειστου για την καλή χριστιανική οικογένεια τον καθιστά έναν καλό «αστό» και μάλιστα ένα επιτυχημένο αγρότη «στον κόσμο τούτο».[5]

 Όλα τα παραπάνω αποδεικνύουν ότι η αντίληψη του Ντούγκιν για τον Νέο Μεσαίωνα απέχει πολύ από τις ιδέες του Μπερντιάεφ. Αν και ορισμένες από τις απόψεις τους έχουν ορισμένα κοινά σημεία ούτως ώστε να μπορεί να υπάρξει διάλογος μεταξύ τους, το πνεύμα όμως που διαπνέει τις αντιλήψεις τους είναι αρκετά διαφορετικό. Στο έργο του Νέος Μεσαίωνας (1924), ο Μπερντιάεφ προβλέπει ανεπιφύλακτα το τέλος της δημοκρατίας που συνοδεύεται από την απόρριψη της ιδέας της «προόδου», αλλά αυτή η στάση δεν υιοθετείται εν ονόματι του πατριωτισμού, του εθνικισμού ή κάποιας νέας «κρατικής ιδεολογίας».[6]

Η σύλληψη του Μπερντιάεφ είναι κάπως καινοτόμος και ανοιχτή, ενώ αποτελεί κυρίως ένα προφητικό κάλεσμα παρά πολιτικό μανιφέστο. Εμπνέεται, εν μέρει, από μια μη επαναστατική, οιονεί συνδικαλιστική, αναρχική στάση που επιχειρεί να συνδυάσει την ιεραρχία με τον «κοινωνικό ριζοσπαστισμό».[7]  Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν έχει καμία σχέση με οποιοδήποτε συλλογικό προχριστιανικό-νεοπαγανιστικό ή μεταχριστιανικό είδος λατρείας του «έθνους». Από την άλλη πλευρά στο παράδειγμα του Ντούγκιν, η ατομική προσωπικότητα απορρίπτεται ως δυτικό ξένο σώμα στη ρωσική φιλοσοφία και σκέψη, καθώς η τελευταία θεωρείται ότι μπορεί να υπάρξει μόνο με το έθνος-λαό (s narodom).[8]  Από μια τέτοια οπτική γωνία, η σχεσιακότητα του ανθρώπου δεν μπορεί ή δεν πρέπει να υπερβαίνει την ενθαδικότητα ή ακόμη και το κρατικό πεδίο. Αλλά αυτή η αποφευκτέα ανθρώπινη «προσωπικότητα», η οποία αναμφισβήτητα υπερβαίνει όλους τους συλλογικούς ορισμούς και σχετίζεται πρωτίστως με τον κόσμο του Θεού, διαθέτει τη δυνατότητα έγκρισης του καινού. Ακριβώς αυτή η ανθρώπινη υπόσταση αποτελεί το θεμέλιο και τον πυρήνα της φιλοσοφίας του Μπερντιάεφ. Απ’ την άλλη πλευρά η αντίληψη του Ντούγκιν για την συλλογική ύπαρξη στον αναμενόμενο Νέο Μεσαίωνα αντιπαρέρχεται την έμφαση του Μπερντιάεφ στη έννοια της σομπόρνοστ. Το παράδειγμα του Μπερντιάεφ δεν απορρίπτει την ανθρώπινη ατομικότητα αλλά την παραστέκει ως αγάπη και έμπνευση.[9]

Για να είμαστε δίκαιοι, δεν είναι κακό να επαινούμε και να υποστηρίζουμε την οικογένεια ή να ενδιαφερόμαστε για την ύπαιθρο και έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής κοντά στη φύση. Το πρόβλημα, ωστόσο, με τον Ντούγκιν είναι ότι προσπαθεί να διαστρεβλώσει φιλοσοφικές και θεολογικές ιδέες, καθώς και θεολόγους και φιλοσόφους, για να προσδώσει νομιμότητα και πνευματικότητα σε σύγχρονες «κρατικές ιδεολογίες» και τις μαζικές προτάσεις κοινωνικής μηχανικής που υπόσχονται ένα λαμπρό μέλλον, ενώ ουσιαστικά απορρίπτουν την ανθρώπινη προσωπικότητα.


[1] Alexander Dugin, “Forward to the New Middle Ages!,” Arktos, 31 Ιανουαρίου, 2024, προσπελάστηκε στις 9 Μαρτίου 2024, https://arktos.com/2024/01/31/forward-to-the-new-middle-ages/.

[2] Nicolas Berdyaev, The Beginning and the End, μτφρ. R. M. French, 2nd ed. (San Rafael, CA: Semantron Press, 2009), 154.

[3] Nikolai Berdiaev, O rabstve i svobode cheloveka: opyt personalisticheskoi filosofii (Parizh: YMCA Press, 1939. ]reproduced from[ Tsarstvo Dukha i tsarstvo kesaria (Moskva: Respublika, 1995)), 1.1, www.vehi.net/berdyaev/rabstvo/011.html.

[4] Nicolas Berdyaev, Slavery and Freedom, μτφρ. R. M. French (Naples: Albatross Publishers, 2019); Berdiaev, O rabstve i svobode cheloveka, 3.1.a, http://www.vehi.net/berdyaev/rabstvo/031a.html.

[5] Nicolas Berdyaev, The Meaning of the Creative Act, trans. Donald A. Lowrie, 2nd ed. (San Rafael, CA: Semantron Press, 2009), 210, 211.

[6] Nikolai Berdiaev, Novoe srednevekov’e: razmyshlenie o sud’be Rossii (Moskva: T8Rugram, 2018), 46, 49.

[7] Berdiaev, Novoe Srednevekov’e, 45–6.

[8] A. G. Dugin, Martin Khaidegger: vozmozhnost’ russkoi filosofii (Moskva: Akademicheskii proekt; Al’ma Mater, 2010 ]2011[), http://www.platonizm.ru/content/dugin-martin-haydegger-vozmozhnost-russkoy-filosofii

[9] See Berdyaev, The Beginning and the End, 131.

Print Friendly, PDF & Email

As you’ve reached the conclusion of the article, we have a humble request. The preparation and publication of this article were made possible, in part, by the support of our readers. Even the smallest monthly donation contributes to empowering our editorial team to produce valuable content. Your support is truly significant to us. If you appreciate our work, consider making a donation – every contribution matters. Thank you for being a vital part of our community.

To ιστολόγιο Δημόσια Ορθοδοξία (Public Orthodoxy) επιδιώκει να προωθήσει συζήτηση και συνδιάλεξη, παρέχοντας ένα φόρουμ για διαφορετικές απόψεις σε σχέση με σύγχρονα ζητήματα που αφορούν τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι απόψεις που εκφράζονται σ’ αυτό το άρθρο είναι αποκλειστικά του συγγραφέως και δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις των εκδοτών,των μεταφραστών, ή του Κέντρου Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών.

Σχετικά με τον συγγραφέα

  • Fadi Abu-Deeb

    Fadi Abu-Deeb

    Υποψήφιος διδάκτορας στη Σχολή Ευαγγελικής Θεολογίας της Λουβέν

    Ο Fadi Abu-Deeb  είναι υποψήφιος διδάκτορας στην Ευαγγελική Θεολογική Σχολή της Λουβέν και ειδικεύεται στη θρησκευτική φιλοσοφία των Βλαδίμηρου Σολοβιόφ και Νικόλαου Μπερντιάεφ. Η έρευνά του επικεντρώνεται σε έννοιες όπως η προσωπικότητα, η sobornost και η σχέση μεταξύ ατόμου και συλλογικότητας. Επι...

    Διαβάστε το πλήρες βιογραφικό του συγγραφέα και δείτε τα υπόλοιπα άρθρα του.

Have something on your mind?

Thanks for reading this article! If you feel that you ready to join the discussion, we welcome high-caliber unsolicited submissions. Essays may cover any topic relevant to our credo – Bridging the Ecclesial, the Academic, and the Political. Follow the link below to check our guidlines and submit your essay.

Proceed to submission page

Αξιολογήστε αυτήν τη δημοσίευση

Σας φάνηκε ενδιαφέρον αυτό το άρθρο;

Κάντε κλικ στα αστεράκια για να το αξιολογήσετε!

Average rating 0 / 5. Vote count: 0

Γίνετε ο πρώτος/η που θα αξιολογήσει αυτό το άρθρο.

Μοιραστείτε αυτήν την δημοσίευση

Αποποίηση ευθυνών

Public Orthodoxy seeks to promote conversation by providing a forum for diverse perspectives on contemporary issues related to Orthodox Christianity. The positions expressed in the articles on this website are solely the author’s and do not necessarily represent the views of the editors or the Orthodox Christian Studies Center.

Σχετικά με το έργο

Μια Δημοσίευση του Κέντρου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου
Φόρντχαμ