Η πανδημία και το ιερό στη Ρωσία

John P. Burgess

...

Όπως σε πολλά μέρη του κόσμου, έτσι και στη Ρωσία η Ορθόδοξη Εκκλησία χρειάστηκε να απαντήσει στην πανδημία του COVID-19. Η πρόκληση έγινε ιδιαίτερα έντονη στο τέλος της περιόδου του Πάσχα. Παρόλο που η Εκκλησία και οι κρατικές αρχές κάλεσαν τους ανθρώπους να παραμείνουν στα σπίτια τους, πολλοί ευσεβείς πιστοί, ακόμη και μερικοί που αναγνώριζαν τους κινδύνους από ιό, αντιστάθηκαν ανοιχτά ή σιωπηρά. Κατά τραγικό τρόπο, η Εβδομάδα των Παθών οδήγησε στη διασπορά της μόλυνσης μεταξύ ιερέων και μοναχών. Η Εκκλησία αντιμετωπίζει τώρα μία θεολογική κρίση. Πώς μπορεί να απαντήσει στις παραδοσιακές ιδέες, που μερικές φορές προωθούνται από τους ίδιους τους ιεράρχες, ότι τα ιερά αντικείμενα και οι χώροι λατρείας προστατεύουν ή ακόμη και θεραπεύουν τους πιστούς από ασθένειες;

Όταν ζούσαμε στη Ρωσία πριν από αρκετά χρόνια, η σύζυγός μου χαρακτήρισε την ορθόδοξη λατρεία ως ένα «άθλημα επαφής». Εννοούσε όχι μόνο ότι οι Ορθόδοξοι χρησιμοποιούν πλήρως τα σώματά τους καθώς προσκυνούν τα ιερά αντικείμενα και μεταλαμβάνουν τη Θεία Κοινωνία, αλλά επίσης ότι οι ενορίες στις μεγάλες πόλεις μπορούν να είναι, τόσο πολύ γεμάτες την Κυριακή ή την ημέρα της γιορτής του πολιούχου που θα πρέπει κανείς κυριολεκτικά να σπρώξει προκειμένου να ανοίξει δρόμο και να περάσει. Συχνά η σύζυγός μου ή εγώ δεν βρίσκαμε χώρο για να περάσουμε ή να προσκυνήσουμε χωρίς να συγκρουστούμε με τον άνθρωπο που βρισκόταν μπροστά μας. Αλλά χωρίς αμφιβολία μία αποφασισμένη ηλικιωμένη κυρία θα μας έσπρωχνε με τον αγκώνα για να φτάσει στις εικόνες και να ανάψει ένα κερί στον μοναδικό άγιο που θα μπορούσε να απαντήσει αξιόπιστα στις προσευχές της.

Continue reading

Ορθοδοξία, συστημικός ρατσισμός και η λάθος πλευρά της ιστορίας

Γιώργος Δημακόπουλος (George Demacopoulos) και Αριστοτέλης Παπανικολάου (Aristotle Papanikolaou)

Όταν ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος στάθηκε δίπλα στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ στη Σέλμα το 1965, κατηγορήθηκε από πολλούς Ελληνοαμερικανούς, οι οποίοι ένιωσαν προσβεβλημένοι που ο Αρχιεπίσκοπός τους «θα συντασσόταν με τους υποκινητές των πολιτικών δικαιωμάτων». Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, οι απόψεις έχουν αλλάξει δραματικά. Η πορεία του Ιακώβου μαζί με τον Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ θεωρείται γενικώς ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της Ορθοδοξίας στις Ηνωμένες Πολιτείες, αν όχι παγκοσμίως. Σήμερα, προτιμούμε να αγνοούμε ή να ζητούμε συγγνώμη για εκείνη τη γενιά των Ορθόδοξων που δεν κατάλαβαν την ηθική αναγκαιότητα του κινήματος των Πολιτικών Δικαιωμάτων.

Σήμερα, ζούμε μία παρόμοια στιγμή. Θα πρέπει άραγε τα εγγόνια μας να απολογούνται για μάς επειδή βρισκόμασταν στη λάθος πλευρά της ιστορίας ή θα δεχτούμε το κριτικό πνεύμα του κινήματος «Οι Μαύρες ζωές έχουν σημασία» (Black Lives Matter), επειδή είναι από ηθική και θεολογική άποψη επιβεβλημένο;

Continue reading

Ασθένεια, κοινότητα και θλίψη στην εποχή του Covid-19

Σούζαν Ρ. Χόλμαν (Susan R. Holman)

Ένα πρωινό, πριν μερικά χρόνια, πήγαινα με το τραίνο –την υπερταχεία Ασέλα– στην Νέα Υόρκη. Ήμασταν στο Κονέκτικατ όταν μια γυναίκα περίπου 60 ετών λιποθύμησε, προφανώς, ενώ περίμενε με το αυτοκίνητο της στη διάβαση του σιδηροδρόμου. Έχοντας μόλις λάβει εξιτήριο από το νοσοκομείο, η γυναίκα, που είχε τη φροντίδα των εγγονών της, ηλικίας 4 και 2 ετών, τα πήγαινε με προσοχή και αγάπη στο νηπιαγωγείο. Ήπια, ανεξέλεγκτα –κάτι ανεξήγητο για όσους το έβλεπαν– το μπροστινό τμήμα του αυτοκινήτου της χώθηκε κάτω από τις μπάρες και το αυτοκίνητο κύλησε ως τις γραμμές, ακριβώς τη στιγμή που διερχόταν το τρένο μας. Η γυναίκα και ο εγγονός της πέθαναν ακαριαία· η μικρή αδερφή του πέθανε μερικές ημέρες αργότερα. Μετά από αρκετή ώρα αναμονή, μισό μίλι πέρα ​​από το συμβάν και με το τρένο μας να είναι ακόμη μπλεγμένο με το κατεστραμμένο αυτοκίνητο, εμείς, οι σοκαρισμένοι επιβάτες, τελικά κατεβήκαμε στον πλησιέστερο σταθμό, περιμένοντας νέο τρένο. Όταν οι δημοσιογράφοι άρχισαν να καταφτάνουν στη γεμάτη πλατφόρμα, με μικρόφωνα στο χέρι, δεν μπορούσα να πω λέξη. Η σιωπή έμοιαζε να είναι η μόνη προσήκουσα απάντηση σε μία τόσο βίαιη και θανατηφόρα συγκυρία.

Αυτές τις μέρες, μέσα στην παγκόσμια θλίψη που προκάλεσε η πανδημία και η οικονομική και πολιτική κατάρρευση, αισθάνομαι παρόμοια όπως εκείνο το πρωί στην πλατφόρμα: με έχει καταλάβει η σιωπή. Κάποιος εσωτερικός φρουρός με καλεί να παρακολουθήσω με σεβασμό το «μετατραυματικό στρες» των απωλειών που διαφαίνονται και που δεν υπάρχουν λόγια να τις περιγράψουν. Αυτή η σιωπή είναι για μένα μια αλληλεγγύη πνεύματος, ένας τρόπος –τρόπος του λέγειν– να κλαίω μαζί με εκείνους που κλαίνε. Και όμως· μέσα σε μια τέτοια σιωπή, ακριβώς επειδή αυτή η κρίση σχετίζεται άμεσα με την ακαδημαϊκή μου ενασχόληση με την παγκόσμια υγεία και την ιστορία των θρησκευτικών αντιδράσεων σε ασθένειες και ανάγκες, παλεύω, με μια εξίσου περίπλοκη αίσθηση ευθύνης, να βρω την κατάλληλη γλώσσα που θα μπορούσε να διαμορφώσει επιλογές και ενέργειες –έστω κι αν είναι μόνο οι δικές μου– στο μέσο της καταιγιστικής φλυαρίας των μέσων ενημέρωσης. Το κείμενο αυτό είναι εν μέρει μια απάντηση σε αυτά τα εσωτερικά ερεθίσματα. Αλλά ίσως μπορεί να ενθαρρύνει και άλλους να παλέψουν ένα παρόμοιο αγώνα, καθώς ακούμε, ελπίζουμε και αρχίζουμε να διαμορφώνουμε χρήσιμους και ψύχραιμους διαλόγους επί της περίστασης, με βάθος και συνοχή.

Continue reading

Η Ευχαριστία, τα φυσικά στοιχεία της και η μοριακή βιολογία

Ερμίνα Νεντελέσκου (Hermina Nedelescu)

Η Ορθόδοξη Εκκλησία και οι επιστημονικές γνώσεις γενικά κινούνται παράλληλα. Αν η συμφωνία μεταξύ της Εκκλησίας και της επιστήμης μοιάζει ανέφικτη, αυτό σημαίνει πως είναι καιρός να επανεξετάσουμε τις παλαιότερες παραδόσεις υπό το φως των σημερινών επιστημονικών δεδομένων. Η επιστήμη δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να υπαγορεύσει την ορθόδοξη θεολογία, αλλά παρέχει κυρίως συμβολές στις θεολογικές απόψεις της Εκκλησίας και στην κοινωνία γενικότερα.

Η πανδημία του κορωνοϊού (Covid-19) αποκάλυψε ένα πλήθος ευπαθειών σε πολλά επίπεδα της κοινωνίας. Για παράδειγμα,  παρά τις χιλιάδες επιστημονικές αναφορές που δημοσιεύθηκαν μετά την πρώτη εμφάνιση του σοβαρού οξέος αναπνευστικού συνδρόμου (SARS) το 2003, σχετιζόμενου με κορωνοϊό, πολλοί άνθρωποι αλλά και κοινότητες εξακολουθούν να εκπλήσσονται από την «ξαφνική» εμφάνιση της τρέχουσας πανδημίας. Επειδή θα έχουμε και άλλες εξάρσεις επιδημιών στο μέλλον, δυστυχώς, είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη τα επιστημονικά στοιχεία.

Continue reading