ΡΟΥΑ ΜΑΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΥΠΟ ΤΙΣ  ΣΚΙΕΣ ΤΟΥ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Από τον Emil Saggau

Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία σύναψε σημαντικές συμφωνίες τη φετινή άνοιξη, οι οποίες ενίσχυσαν και εδραίωσαν τη θέση της. Η πρώτη «συμφωνία» σχετίζεται με τη χορήγηση αυτοκεφαλίας στην λεγόμενη «Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία» με την ονομασία Αρχιεπισκοπή Αχρίδας και την αναγνώριση της κανονικότητάς της. Το εν λόγω γεγονός έθεσε τέλος στα περίπου 50 χρόνια αποξένωσης μεταξύ των δύο εκκλησιών. Η δεύτερη σημαντική διευθέτηση που επετεύχθη αφορά την παραχώρηση προνομίων στην Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία εκ μέρους της κυβέρνησης του Μαυροβουνίου και την εξομάλυνση μιας ασταθούς κατάστασης, η οποία είχε διαρκέσει σχεδόν είκοσι χρόνια. Οι παραπάνω συμφωνίες δεν αποτελούν μόνο ένδειξη της διπλωματικής ισχύος του νεοεκλεγέντος πατριάρχου Πορφύριου (Πέριτς 1961-), καθώς και της νέας σύνθεσης της Ιεράς Συνόδου της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά και αποτέλεσμα του αντίκτυπου που έχει ο πόλεμος στην Ουκρανία σε άλλες διενέξεις μεταξύ Ορθόδοξων ανά τον κόσμο. Εν συνεχεία, θα αναλύσω πως και γιατί η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία έλαβε αυτά μέτρα, καθώς και τις μακροπρόθεσμες συνέπειές τους.

Το Τέλος του αδιέξοδο του Μαυροβουνίου

Περνώντας το φετινό καλοκαίρι από την πόλη Κολάσιν του Μαυροβουνίου, διέκρινα σε μια πολυκατοικία μια τεράστια τοιχογραφία του πρόσφατα εκλιπόντος Μητροπολίτη Μαυροβουνίου Αμφιλόχιου (1938-2020). Η εν λόγω τοιχογραφία απεικόνιζε τον Αμφιλόχιο με το παραδοσιακό ορθόδοξο φωτοστέφανο, υπογραμμίζοντας ότι βρίσκεται καθοδόν προς την αγιότητα λίγο διάστημα μόλις μετά την κοίμησή του. Παρόμοιες απεικονίσεις παρατήρησα και σε άλλες πόλεις του Μαυροβουνίου. Η αιτία για την ταχεία θετική προβολή του Μητροπολίτη Αμφιλόχιου σχετίζεται με το ρόλο του στο κίνημα διαμαρτυρίας του 2020, το οποίο οδήγησε στην πρόσφατη μεταβολή του καθεστώτος στη χώρα. Οι κυβερνητικές αλλαγές του 2020 άνοιξαν το δρόμο για την επωφελή συμφωνία, στην οποία κατέληξε η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία με τη τωρινή κυβέρνηση το φετινό καλοκαίρι. Η νέα αυτή συνεννόηση μεταξύ της κυβέρνησης και της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελεί πλήρη αντιστροφή των όρων ενός προηγούμενο νόμου αναφορικά με τα θρησκευτικά ζητήματα, ο οποίος είχε επικυρωθεί από το κοινοβούλιο στα τέλη του 2019. Ο εν λόγω νόμος έδινε στη κυβέρνηση τη δυνατότητα δήμευσης της εκκλησιαστικής περιουσίας της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας θέτοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σοβαρά εμπόδια στις σχέσεις μεταξύ Μαυροβουνίου και Βελιγραδίου. Ο νόμος είχε τεθεί σε ισχύ από την προηγούμενη εθνικιστική κυβέρνηση του Μαυροβουνίου, η οποία υποστήριζε ότι η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί μια ξένη και απειλητική δύναμη για την ασφάλεια του Μαυροβουνίου.

Continue reading

Ο ΡΩΣΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Από τον Christopher Howell

Βρισκόμαστε εν μέσω ορισμένων σημαντικών επετείων για τον ελληνικό κόσμο. Πέρυσι ήταν η διακοσιοστή Επέτειος της έναρξης του Ελληνικού Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Φέτος είναι η εκατονταετηρίδα από την ίδρυση των ΑΧΕΠΑ τον Ιούλιο του 1922 στην Ατλάντα, καθώς και η θλιβερή επέτειος της ατιμωτικής λήξης του Ελληνοτουρκικού πολέμου τον Σεπτέμβριο του 1922. Τα εν λόγω γεγονότα, ιδιαίτερα ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος (1919-1922), ασκούν ακόμη σημαντική επιρροή στον ελληνικό λαό, καθώς και στους Ελληνορθόδοξους, αλλά εκτός των παραπάνω έχουν άμεση συνάφεια με τα τραγικά γεγονότα και ζητήματα που αναδύθηκαν στο προσκήνιο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία– ζητήματα που άπτονται του εθνικισμού, του αλυτρωτισμού και της θρησκείας.

Η παραπάνω συνάφεια δεν πέρασε απαρατήρητη. Μετά τη δημοσίευση της Διακήρυξης κατά της Διδασκαλίας περί «Ρωσικού Κόσμου» στο ιστολόγιο Δημόσια Ορθοδοξία, ο π. John Whiteford υποστήριξε ότι στο πλαίσιο της Ελληνορθοδοξίας «υφίσταται μια παρόμοια ιδέα με τον ‘Ρωσικό Κόσμο’, η οποία ονομάζεται ‘Ελληνισμός’». Ο π. Whiteford δεν ήταν ο μόνος που πρόσεξε την εν λόγω ομοιότητα. Ο Αντρέι Σίσκοφ γράφοντας μια φιλική κριτική προς τη Διακήρυξη περιέγραψε τη διδασκαλία του Ρωσικού Κόσμου όχι τόσο ως θεολογική αίρεση, αλλά ως «ένα συνηθισμένο εθνικό δόγμα, το οποίο μοιάζει πάρα πολύ, για παράδειγμα, με την ελληνική Μεγάλη Ιδέα»– την ιδεολογική βάση για την ελληνική εισβολή στην Τουρκία μετά το πέρας του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και το όραμα, σύμφωνα με τον Σίσκοφ της «αποκατάστασης της χριστιανικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας». Αυτά τα δύο σημεία είναι αρκετά σημαντικά για να τα λάβουμε σοβαρά υπόψιν. Στον απόηχο της δίκαιης κριτικής αναφορικά με την υποταγή της ρωσικής ορθοδοξίας στους στόχους του Κρεμλίνου και της διδασκαλίας του Ρωσικού κόσμου θα πρέπει επίσης να αναρωτηθούμε το εξής: ποια είναι η σχέση του Ελληνισμού με την Ορθοδοξία; Μπορεί να υπάρξει; Κι αν ναι, με ποιον τρόπο;

Σ’ αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να πω λίγα λόγια για μένα. Δεν γράφω γι’ αυτά τα ζητήματα ως ειδικός ερευνητής των γεγονότων κι ελπίζω να μην ενοχλήσω κανέναν αναφερόμενος στην εν λόγω συναισθηματικά φορτισμένη ιστορική περίοδο. Κατάγομαι εν μέρει απ’ την Ελλάδα από την πλευρά της μητέρας μου, αλλά είμαι περισσότερο ελληνογενής παρά Έλληνας. Ανατράφηκα έχοντας επαφή με την Ορθόδοξη Εκκλησία αλλά όχι ως μέλος της (αν και πλέον έχω επίσημα ενταχθεί σ’ αυτήν). Γνωρίζω κάπως την ελληνική γλώσσα, στην καλύτερη περίπτωση όπως λένε και οι Έλληνες ξέρω ελληνικά «έτσι κι έτσι». Ελπίζω ότι ως κάποιος που ακροβατεί μεταξύ Ελλάδος και εξωτερικού, ίσως μπορέσω να ρίξω φως στα ζητήματα που τέθηκαν ανωτέρω.

Continue reading

ΑΛΗΘΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Ο ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ ΤΗΣ ΟΞΦΟΡΔΗΣ ΩΣ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΟΧΗ

Brandon Gallaher

«Γνωρίζοντας τον, αισθάνθηκα αμέσως την αυθεντικότητα, την ακεραιότητα και την γνησιότητά του; ένιωσα ότι ήταν ένας αληθής άνθρωπος. Χαρακτηριζόταν από γαλήνη, καθώς και από μια διαφανή και ακτινοβολούσα χαρά.» (Κάλλιστος Γουέαρ, «Το Άγιον Όρος Σήμερα» [1976]).

Μια Στιγμή Πανορθόδοξης Ενότητας

Σε μια εποχή κατά την οποία ο Ορθόδοξος χριστιανικός κόσμος σπαράσσεται από σχίσματα –με πιο επίπονο το σχίσμα στην Ουκρανία– η πρόσφατη κοίμηση του Μητροπολίτη Διοκλείας Καλλίστου Γουέαρ (1934-2022), αποτελεί ίσως ένα από τα ελάχιστα γεγονότα που κατόρθωσαν να ενώσουν, έστω και για λίγο, τον Ορθόδοξο κόσμο προσκομίζοντας μια αίσθηση χαρμολύπης. Τρισάγια για τον άρτι κοιμηθέντα μακαριστό Μητροπολίτη Κάλλιστο τελέστηκαν από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στο Φανάρι, καθώς και στη νεκρική κλίνη του από εξέχουσες προσωπικότητες —πρώην μαθητές του Μητροπολίτη— που ανήκουν στη Ρωσική Εκκλησία– Πατριαρχείο Μόσχας (Μητροπολίτης Βουδαπέστης και Ουγγαρίας Ιλαρίων Αλφέγιεφ και Επίσκοπος Λονδίνου Ειρηναίος Στίνμπεργκ [Ρώσικη Ορθόδοξη Εκκλησία εκτός Ρωσίας-Πατριαρχείο Μόσχας]. Ο Αρχιεπίσκοπος Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας Νικήτας, υπέρτιμος και Έξαρχος Δυτικής Ευρώπης, παρακολουθούσε στενά την πορεία της ασθένειας του αείμνηστου Μητροπολίτη Καλλίστου και τον επισκεπτόταν συχνά τα τελευταία χρόνια πριν την κοίμησή του. Με ιδιαίτερη ποιμαντική μέριμνα, ο Αρχιεπίσκοπος Νικήτας συνεργάστηκε αθόρυβα για μεγάλο χρονικό διάστημα με τους τοπικούς εκπροσώπους της Ρωσικής ενορίας στην Οξφόρδη, καθώς και της Ελληνορθόδοξης ενορίας στην ίδια πόλη με σκοπό τον σχεδιασμό και τη φροντίδα για την τέλεση της εξόδιου ακολουθίας, της Θείας Λειτουργίας, των επιμνημόσυνων δεήσεων και την ταφή του αείμνηστου Μητροπολίτη στην Οξφόρδη, ούτως ώστε να τονίσει την σημασία του Καλλίστου Γουέαρ για το σύνολο του Ορθόδοξου κόσμου.

Δύο ιδιαιτέρως συγκινητικά τρισάγια τελέστηκαν επί της σορού του κοιμηθέντoς Μητροπολίτη Καλλίστου στην Ρωσική ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Νικολάου του Θαυματουργού από τον προϊστάμενό της π. Stephen Platt, ενώ κατόπιν ακολούθησε ολονύχτια αγρυπνία όπου κληρικοί όλων των εκκλησιών και πιστοί ανάγνωσαν ευαγγελικές περικοπές. Την επόμενη ημέρα, τελέστηκε Θεία Λειτουργία από τον Μητροπολίτη Βελγίου Αθηναγόρα (Οικουμενικό Πατριαρχείο) στην κοινή ελληνορωσική ενορία, τον Ι.Ν. της Αγίας Τριάδος και τον Ι.Ν Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (Οικουμενικό Πατριαρχείο), μετά των εφημερίων π. Ian Graham και π. Seraphim Vänttinen-Newton, καθώς και συλλειτουργούντων ιερέων του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Παρούσες ήταν επίσης και οι μοναχές της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου (Έσσεξ) (ιδρυθείσης από τον Άγ. Σωφρόνιο Σαχάρωφ του Εσσέξ [1896-1993], οι οποίες έψαλλαν, μαζί με πλήθος πιστών και κληρικών από όλες τις Ορθόδοξες εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες (συμπεριλαμβανομένου και του Πατριαρχείου Μόσχας), καθώς και εκπροσώπων άλλων εκκλησιών (π.χ. Αρχιεπίσκοπος Ρόουαν Γουίλιαμς [Αγγλικανική Εκκλησία]. Τέλος, η εξόδιος ακολουθία, στην οποία  παραβρέθηκαν εκατοντάδες άτομα από όλες τις χριστιανικές παραδόσεις, έλαβε χώρα στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία της Οξφόρδης του Αγ. Αλοΐσιου Γκονζάγκα υπό τον Αρχιεπίσκοπο Νικήτα, παρουσία πολλών Ορθόδοξων επισκόπων και κληρικών όλων των δικαιοδοσιών, συμπεριλαμβανομένου ενός μονάχα θαρραλέου ιερέα από το Πατριαρχείο Μόσχας. Το «ύστατο χαίρε» των πιστών προς τον αγαπημένο Μητροπολίτη διήρκεσε σχεδόν μισή ώρα, ενώ όλο το εκκλησίασμα προσήλθε για να τον αποχαιρετήσει και να λάβει την τελευταία του ευλογία. Λίγο πριν σκεπαστεί η σορός του μακαριστού Μητροπολίτη Καλλίστου, ο Αρχιεπίσκοπος Νικήτας, εκδηλώνοντας ιδιαίτερη  ποιμαντική διορατικότητα, δώρισε τα προσωπικά αντικείμενα του επισκοπικού αξιώματος του Μητροπολίτη Κάλλιστου, στους παρευρισκόμενους μοναχούς και κληρικούς όλων των δικαιοδοσιών. Την μίτρα έλαβε ο Μητροπολίτης Αθηναγόρας (Οικουμενικό Πατριαρχείο), η επισκοπική ράβδος παραδόθηκε στην Ι.Μ. του Αγ. Ιωάννη του Προδρόμου (Οικουμενικό Πατριαρχείο),  τον αρχιερατικό σταυρό παρέλαβε ο π. Stephen Platt και το εγκόλπιο στάλθηκε στον Μητροπολίτη Ιλαρίωνα Αλφέγιεφ (Πατριαρχείο Μόσχας). Η ημέρα έκλεισε με την ταφή του Μητροπολίτη στο «ορθόδοξο τμήμα» του κοιμητηρίου Wolvercote της Οξφόρδης (όπου έχει ταφεί και ο Τζ. Ρ.Ρ. Τόλκιν). Στην πομπή υπό τους ήχους πασχάλιων ασμάτων προΐστατο ο Μητροπολίτης Αθηναγόρας, οδηγώντας πλήθος πιστών διαφορετικών χριστιανικών ομολογιών και παραδόσεων. Ο Αρχιεπίσκοπος Νικήτας προσκάλεσε ανοιχτά όλους τους ορθόδοξους κληρικούς των κανονικών εκκλησιαστικών δικαιοδοσιών να παραστούν στην εξόδιο ακολουθία με σκοπό να δοθεί μια ρητή μαρτυρία για την ενότητα της Ορθοδοξίας. Δυστυχώς όμως, το Πατριαρχείο Μόσχας έδωσε εντολή στους κληρικούς του να μην λάβουν μέρος σε οποιαδήποτε ακολουθία στην οποία προΐσταται ιεράρχης του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η αγρυπνία οργανώθηκε από εξέχοντα μέλη της τοπικής Ρωσικής ενορίας, υπεύθυνα για την φροντίδα του Μητροπολίτη κατά την περίοδο της μακράς του ασθενείας και νυν εκτελεστές της διαθήκης του.

Οι παραπάνω ακολουθίες ήταν μια σύντομη αλλά ατελής στιγμή εκδήλωσης της πανορθόδοξης ενότητας, ενώ αποτέλεσαν επίσης το επιστέγασμα των τελευταίων χρόνων της ζωής του κυρού Μητροπολίτη Κάλλιστου. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων αφοσιωμένα πνευματικά του τέκνα, με επικεφαλής μέλη της τοπικής ρωσικής ενορίας, καθώς και της ελληνικής, είχαν αναλάβει την καθημερινή φροντίδα του αείμνηστου Μητροπολίτη Καλλίστου,  υπερβαίνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τον διχασμό των εκκλησιών τους. Αυτό είναι και το κύριο χαρακτηριστικό του «Κάλλιστου της Οξφόρδης»: κατόρθωσε τόσο στη ζωή όσο και στη κοίμηση του να διακριθεί ως σημείο ενότητας (όπως οφείλει να είναι και το λειτούργημα του επισκόπου), καθώς και να καταστεί αυτό που θεωρούσε ως απώτερο σκοπό του: ένας Ορθόδοξος διδάσκαλος αφιερωμένος στη διάδοση της αλήθειας του Χριστού, μέσω της οποίας ενώνει όλους τους Χριστιανούς εν ελευθερία, ούτως ώστε να αυξηθούν και να τελειωθούν στην πληρότητα της εν Χριστώ ζωής.

Continue reading

ΠΡΕΠΕΙ ΤΟ Π.Σ.Ε. ΝΑ ΑΠΟΒΑΛΛΕΙ ΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΚΥΡΙΛΛΟ;

Από τον Andrew Louth

Orel, Russia – July 28, 2016: Russia baptism anniversary Divine Lutirgy. Patriarch Kirill in festive uniform with golden crozier

Ο Χριστιανικός κόσμος συνολικά, καθώς και ο Ορθόδοξος κόσμος ειδικότερα, έχει τρομοκρατηθεί από την εισβολή των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων στην Ουκρανία. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της εκστρατείας έχουν σκοτωθεί χιλιάδες άνθρωποι –μεταξύ αυτών νεαροί στρατιώτες, άμαχοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά αδιακρίτως–, ενώ παράλληλα, έχουν καταστραφεί νοσοκομεία, σχολεία, κατοικίες, μοναστήρια και εκκλησίες. Επιπλέον, εκατομμύρια είναι οι πρόσφυγες που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και το βιός τους. Ήδη από την έναρξη του πολέμου ο Μακαριώτατος Πατριάρχης Κύριλλος, υποστήριξε την «στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία, χρησιμοποιώντας μάλιστα τον ίδιο παραπάνω υποκριτικό χαρακτηρισμό, με σκοπό την απόκρυψη της αλήθειας πως μια κυρίαρχη χώρα δέχονταν εισβολή από τον γείτονά της. Φαίνεται ότι ο Πατριάρχης έπραξε με δική του πρωτοβουλία, διότι ο Πούτιν δεν δείχνει ότι αποζητά οποιαδήποτε υποστήριξη από την Εκκλησία· αντιθέτως ο ίδιος προσπαθεί να καθυποτάξει τον λαό της χώρας του, αντιμετωπίζοντας ως ποινικό αδίκημα την αμφισβήτηση των ενεργειών του ρωσικού κράτους. Παρ’ όλα αυτά, η δικαιολόγηση της εισβολής στην Ουκρανία έχει βασιστεί κυρίως στο ιδεολόγημα του «Ρωσικού κόσμου» (Russkiy Mir), το οποίο έχει τις ρίζες του στην πρωτοβουλία του Κυρίλλου (Γκουντιάεφ) —την εποχή πριν γίνει ακόμα Πατριάρχης— όταν ως μητροπολίτης Σμολένσκ, ίδρυσε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ρωσικών Λαών με τη συντηρητική και αντιδυτική του ατζέντα. Συνεπώς μέσω του Πατριάρχη της (που είναι ο δικός μας Πατριάρχης, διότι μιλώ ως πρωτοπρεσβύτερος του Πατριαρχείου Μόσχας), η Εκκλησία της Ρωσίας έχει εμπλακεί πλήρως στην εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Οποιεσδήποτε φωνές διαφωνίας ή ακόμη και κριτική έχουν κατασταλεί σε όλο το ρωσικό κράτος (αν και είναι αξιοσημείωτο ότι στη «διασπορά» υπήρξαν φωνές διαφωνίας, ακόμη και από υψηλόβαθμους ιεράρχες). Ο πόλεμος συνεχίζεται εδώ κι έξι μήνες και παρά τις διαμαρτυρίες και τα διαβήματα από διάφορες πλευρές εξακολουθεί αμείλικτος, ενώ οι σχετικές ειδήσεις για τον πόλεμο έχουν σιγήσει ή, για να χρησιμοποιήσουμε μια πιο ταιριαστή μεταφορά, έχουν νεκρωθεί. Η πολιτική του Πούτιν φαίνεται να είναι —παραφράζοντας τον Τάκιτο— να δημιουργήσει μια έρημο και να την ονομάσει …Ρωσία!

Continue reading